10. Сурат ЮНУС

(Маккахь доьссина‚ дерриге а 109 аят)
Ша сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу Делан цIарца


1 Аят
Алиф-ла-м-ра[1]. Хьикмате[2] долчу жайнин аяташ ду хIорш. الر تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْحَكِيمِ
2 Аят
Тамаше хилла-те нахана, Оха царах цхьана стаге (ваьхьица) хаийтар нахана кхерам таса а‚ ийман диллиначарна кхаъ баккха а, царна шайн Кхиош-Кхобучунна гергахь шаьш хьалха йина хиллачу дика Iамалийн дуьхьа доккха диканиг ду‚ алий? Керстанаша ма элира: "Баккъалла а, хIара билггала бозбуунча ма ву". أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا أَنْ أَوْحَيْنَا إِلَى رَجُلٍ مِّنْهُمْ أَنْ أَنذِرِ النَّاسَ وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُواْ أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِندَ رَبِّهِمْ قَالَ الْكَافِرُونَ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ مُّبِينٌ
3 Аят
Баккъалла а, шу Кхиош-Кхобург Дела ву‚ Ша стигланаш а‚ латта а кхоьллина волу ялх дийнахь‚ тIаккха дIанисвелира И Iарша тIехь[3]. Урхалла до Цо (гIуллакхашна т1ехь). Цо пурба деллачул тIаьхьа а бен цхьа а гIодаккхархо ма вац. И ву шун Дела‚ шун Кхиош-Кхобург‚ Цунна Iибадат де. Аш ойла ца йо? إِنَّ رَبَّكُمُ اللّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الأَمْرَ مَا مِن شَفِيعٍ إِلاَّ مِن بَعْدِ إِذْنِهِ ذَلِكُمُ اللّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَفَلاَ تَذَكَّرُونَ
4 Аят
Цуьнга ду шун массеран дIадерзар Делан бакъ йолчу ваIдаца. Баккъалла а, Цо кхоллар доладо‚ тIаккха и карладоккху ийман диллинчарна а‚ дика Iамалш йиначарна а нийсонца бекхам бархьама. Керстанаш-м – царна кхехкаш долу хих малар а ду‚ лазош долу Iазап а ду шаьш /дин/ керстадеш хиларна. إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا وَعْدَ اللّهِ حَقًّا إِنَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ وَالَّذِينَ كَفَرُواْ لَهُمْ شَرَابٌ مِّنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُواْ يَكْفُرُونَ
5 Аят
И ву Ша малх бина серло хилла‚ бутт а бина нур хилла‚ цуьнан (беттан) барам а хIоттийна – манзалаш[4]‚ шуна шерийн терахь а‚ хьесап а хаийтархьама. Бакъонца а бен ца кхоьллина Дала и. Къастадо Цо аяташ /ойла ян/ хуучу къомана. هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاء وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُواْ عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ مَا خَلَقَ اللّهُ ذَلِكَ إِلاَّ بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
6 Аят
Баккъалла а, буьйса а‚ де а хийцадаларехь‚ Дала стигланашкахь а‚ лаьттахь а мел кхоьллинчохь /и Дела цхьаъ хилар, И нуьцкъалла хилар гойтуш долу/ делилаш ма ду /Делах/ кхоьручу къомана. إِنَّ فِي اخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ اللّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ لآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَّقُونَ
7 Аят
Баккъалла а, Тхуна дуьхьалкхетаре дог ца дохуш берш а‚ шаьш гергарчу дахарна (дуьненна) реза хилла берш а‚ цуьнца са-паргIат бевлла берш а‚ Тхан аяташна гIопал[5] хилларш а‚– إَنَّ الَّذِينَ لاَ يَرْجُونَ لِقَاءنَا وَرَضُواْ بِالْحَياةِ الدُّنْيَا وَاطْمَأَنُّواْ بِهَا وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ آيَاتِنَا غَافِلُونَ
8 Аят
Уьш бу шайн чугIойла /жоьжахатин/ цIе ерш шаьш карадеш хиллачуьнца. أُوْلَئِكَ مَأْوَاهُمُ النُّارُ بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ
9 Аят
Баккъалла а, ийман диллинарш а‚ дика Iамалш йинарш а – шайн Кхиош- Кхобучо (Дала) нисбийр бу уьш шайн /ц1ена/ ийман хилар бахьанехь /ялсаманин новкъа/ - церан бухахула хиш оьхуш, шаьш На1им олучу ялсаманин бошмашкахь болуш. إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمَانِهِمْ تَجْرِي مِن تَحْتِهِمُ الأَنْهَارُ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ
10 Аят
Церан доIа цу чохь (ялсаманехь): "Везан Дела‚ вонах цIена ву Хьо" хир ду‚ церан маршалла цигахь "Салам" хир ду. Церан тIаьхьара доIа хир ду: "Хастам бу Далла – Iаламийн Дена". دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلاَمٌ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
11 Аят
Дала нахана вониг сихдинехьара дикане[6] церан сихбаларца – шайн Iожалла царна тIекхаьчна хир яра. Оха буьту Тхуна дуьхьалкхетаре дог ца дохуш берш, шайн тиллар чохь б1аьрзе дIай-схьай уьдуш. وَلَوْ يُعَجِّلُ اللّهُ لِلنَّاسِ الشَّرَّ اسْتِعْجَالَهُم بِالْخَيْرِ لَقُضِيَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ فَنَذَرُ الَّذِينَ لاَ يَرْجُونَ لِقَاءنَا فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ
12 Аят
Адамо, шех цхьа бāла хьакхабелча, Тхоьга кхойкху шен агIонна тIехь 1уьллуш‚ я охьахиъна, я хьалагIаьттина. Оха ша оцу бāлех хьалхадаьккхича – дIадолало /шен хьалахалерачу новкъа –Далла 1есалла ян/, шех хьакхабеллачу бāлане Тхоьга ца кхайкхича санна[7]. Иштта хаздина /Делан/ дозанех бовлучарна[8] шаьш деш хилларг. وَإِذَا مَسَّ الإِنسَانَ الضُّرُّ دَعَانَا لِجَنبِهِ أَوْ قَاعِدًا أَوْ قَآئِمًا فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأَن لَّمْ يَدْعُنَا إِلَى ضُرٍّ مَّسَّهُ كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ
13 Аят
/ Мел дукха/ тIаьхьенаш хIаллакйина Оха шул хьалха цара зуламаш дича‚ шайн элчанаш баьхкира царна тIе билгалонашца‚ – уьш ца хилира ийман дуьллуш. Иштта бекхам бо Оха къинош дечу къомана. وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِن قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُواْ وَجَاءتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ وَمَا كَانُواْ لِيُؤْمِنُواْ كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ
14 Аят
ТIаккха шу хилийтира Оха царал тIаьхьа лаьттахь тIаьхье[9], Тхо хьажархьама, аш муха 1амал йо. ثُمَّ جَعَلْنَاكُمْ خَلاَئِفَ فِي الأَرْضِ مِن بَعْدِهِم لِنَنظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ
15 Аят
Тхан билгала аяташ шайна тIехь дешча‚ Тхуна дуьхьалкхетаре дог ца дохучара элира: "ХIара доцург кхин дешар[10] ло‚ я и хийца". Ахь āла: "Сан и хуьйцийла дац сайггара‚ со деккъа сайга дуссуш долчу ваьхьина тIаьхьавозуш ву. Со кхоьру сан Кхиош-Кхобучунна Iеса хила сийлахь-доккхачу /къемат/дийнан Iазапах". وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لاَ يَرْجُونَ لِقَاءنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِن تِلْقَاء نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ
16 Аят
Āла: "Далла лиънехьара‚ ас шуна доьшур ма дацара и‚ Цо (Дала) шуна Iамор[11] а ма дацара и‚ ас шуна юккъехь цул хьалха а цхьа оьмар ма ехьна[12]. Аш ойла ца йо?” قُل لَّوْ شَاء اللّهُ مَا تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ وَلاَ أَدْرَاكُم بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُرًا مِّن قَبْلِهِ أَفَلاَ تَعْقِلُونَ
17 Аят
Мила ву-те зуламе ша Далла тIе харцдерг кхуллучул‚ я Цуьнан аяташ харцдечул? Баккъалла а, къинош деш берш баккхийбийр ма бац. فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لاَ يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ
18 Аят
Цара Iибадат до, Дела а вуьтий, шайна зен а‚ шайна пайда а цабечунна. Цара олу: "ХIорш бу тхан гIодаккхархой Далла гергахь". Ахь āла: "Аш дуьйцу Деле Цунна Шена стигланашкахь а‚ лаьттахь а цахуург?" Вонах цIена ву Иза‚ лакхавели И цара Шеца накъост лацарх. وَيَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللّهِ مَا لاَ يَضُرُّهُمْ وَلاَ يَنفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هَؤُلاء شُفَعَاؤُنَا عِندَ اللّهِ قُلْ أَتُنَبِّئُونَ اللّهَ بِمَا لاَ يَعْلَمُ فِي السَّمَاوَاتِ وَلاَ فِي الأَرْضِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ
19 Аят
Ма ца хилла нах цхьа уммат бен, – тIаьхьа бекъабелира уьш. Хьан Кхиош-Кхобучуьнгара дош[13] хьалха ца даьллехьара, царна юкъахь кхиэл йина хир яра Цо, цара шеца хилпало[14] ечохь. وَمَا كَانَ النَّاسُ إِلاَّ أُمَّةً وَاحِدَةً فَاخْتَلَفُواْ وَلَوْلاَ كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ فِيمَا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
20 Аят
Цара олу: "Шен Кхиош-Кхобучуьнгара делил[15] доьссинехьра цуьнга". Ахь āла: "Хьуламехь дерг Делан ду‚ шу хьовсуш Iе‚ баккъалла а, со а шуьца цхьаьна хьовсучарах ву". وَيَقُولُونَ لَوْلاَ أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلّهِ فَانْتَظِرُواْ إِنِّي مَعَكُم مِّنَ الْمُنتَظِرِينَ
21 Аят
Оха нахе[16] къинхетамах чам баккхийтича, уьш зено схьалаьцначул тIаьхьа,  церан мекарло хуьлу Тхан аяташкахь. Ахь āла: "Дела мелхо а сиха ву /мекарлона дуьхьал/ мекарло ярца". Баккъалла а, Тхан элчанаша[17] дIаязъеш ю аш еш йолу мекарло. وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِّن بَعْدِ ضَرَّاء مَسَّتْهُمْ إِذَا لَهُم مَّكْرٌ فِي آيَاتِنَا قُلِ اللّهُ أَسْرَعُ مَكْرًا إِنَّ رُسُلَنَا يَكْتُبُونَ مَا تَمْكُرُونَ
22 Аят
И ву шу дIасалелош аренгахь а‚ хIорда тIехь а. Шу кемана т1ехь долуш, И дIадоьду цаьрца хазчу махца‚ уьш баккхийбина цунах. ЧIогIа мох богIу цунна[18] тIе‚ царна йогIу массо а меттигера тулгIе‚ царна моттало цо шаьш юкъахьарчадо. Деле кхойкху цара, Цуьнан дин цIандеш берш а хуьлий: "Ахь тхо хIокхунах к1елхьардахахь‚ тхо баркалла олучарах хир ма ду"‚ бохуш. هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذَا كُنتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِم بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُواْ بِهَا جَاءتْهَا رِيحٌ عَاصِفٌ وَجَاءهُمُ الْمَوْجُ مِن كُلِّ مَكَانٍ وَظَنُّواْ أَنَّهُمْ أُحِيطَ بِهِمْ دَعَوُاْ اللّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ لَئِنْ أَنجَيْتَنَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنِّ مِنَ الشَّاكِرِينَ
23 Аят
Цо уьш к1елхьарбаьхначул тIаьхьа цара лаьттахь боьханиг леладо цхьа а бакъо йоцуш. ХIай нах! Шун боьханиг шуна шайна ду шуна. Дуьненан дахаран /кIеззиг/ хIума ду иза. ТIаккха шун дIадерзар Тхоьга ду – Оха дуьйцур ду шуьга аш деш хилларг. فَلَمَّا أَنجَاهُمْ إِذَا هُمْ يَبْغُونَ فِي الأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغْيُكُمْ عَلَى أَنفُسِكُم مَّتَاعَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ إِلَينَا مَرْجِعُكُمْ فَنُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
24 Аят
Дуьненан дахаран масал Оха стиглара даийтинчу хих тера ду: цунах ийра наха а‚ бежанаша а юучех лаьттан орамат. Лаьтто цуьнан заза эцча (и орамат хаза кхиъча)‚ хаздича‚ цуьнан дайшна шаьш цунна тIехь ницкъ кхочуш ду (пайда эца)‚ аьлла хааделча, буса я дийнахь Тхан болх[19] кхочу цунна тIе – Оха хилийти цунах /хьаькхна охьадиллина/ ялта – селхана цахилларг санна – иштта къастадо Оха аяташ ойла еш долчу къомана. إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاء أَنزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاء فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالأَنْعَامُ حَتَّىَ إِذَا أَخَذَتِ الأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَآ أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلاً أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَن لَّمْ تَغْنَ بِالأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
25 Аят
Дала кхойкху машаран цIа[20] чу‚ нисво Шена луург нийсачу новкъа. وَاللّهُ يَدْعُو إِلَى دَارِ السَّلاَمِ وَيَهْدِي مَن يَشَاء إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ
26 Аят
Дика хиллачарна дика ду – /ялсамани/‚ кхин совдерг хир ду /къематдийнахь–Делан юьхь гар/‚ церан яххьех чан летар яц‚ сийсазалла а /летар яц/. Уьш – ялсаманин дай бу‚ цу чохь шаьш гуттар а хир болуш. لِّلَّذِينَ أَحْسَنُواْ الْحُسْنَى وَزِيَادَةٌ وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
27 Аят
Вониг диначарна бекхам и санна вониг ду‚ сийсазалла летар ю царах. Ма вац царна Делера и духатухур верг. Шайн яххьаш буьйсанан бодане кийсигашца хьулйиначарах тера бу уьш. Уьш цIеран дай бу‚ цу чохь гуттар а хир болуш. وَالَّذِينَ كَسَبُواْ السَّيِّئَاتِ جَزَاء سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَّا لَهُم مِّنَ اللّهِ مِنْ عَاصِمٍ كَأَنَّمَا أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِّنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
28 Аят
Оцу /къемат/дийнахь Оха уьш берриге а гулбийр бу‚ /Делаца/ накъост лаьцна хиллачаьрга эр ду: "ДIалаца шайн меттиг аша а‚ шун накъосташа а[21]". Церан юкъаметтиг хадийра Оха. Церан накъосташа[22] элира: "Шу ца хилла тхуна Iибадат деш‚ وَيَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُواْ مَكَانَكُمْ أَنتُمْ وَشُرَكَآؤُكُمْ فَزَيَّلْنَا بَيْنَهُمْ وَقَالَ شُرَكَآؤُهُم مَّا كُنتُمْ إِيَّانَا تَعْبُدُونَ
29 Аят
Дала кхачойира теш хилла тхуна а‚ шуна а юккъехь: баккъалла а, тхо хилла аш тхуна Iибадат дарх гIопал". فَكَفَى بِاللّهِ شَهِيدًا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ إِن كُنَّا عَنْ عِبَادَتِكُمْ لَغَافِلِينَ
30 Аят
Цигахь бāла кхечира массо а синан ша хьалха динчуьнца. Уьш дIаберзийра Деле‚ шайн хьакъ-бакъ верас хилла волчу‚ царах дIатилира цара /харц/ кхуллуш хилларг[23]. هُنَالِكَ تَبْلُو كُلُّ نَفْسٍ مَّا أَسْلَفَتْ وَرُدُّواْ إِلَى اللّهِ مَوْلاَهُمُ الْحَقِّ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ
31 Аят
Ахь āлал: "Мила ву шуна рицкъ луш верг стиглара а‚ лаьттара а? Я мила ву дōладеш лерсих (хазарх) а‚ бIаьрсих а‚ мила ву дийна верг веллачух схьавоккхуш‚ велларг дийначух схьавоккхуш[24]‚ мила ву дIахьош гIуллакхаш?" Цара эр ду хьуна: "Дела ву-кх". ТIаккха ахь āла: "Шу ца кхоьру /Цунах/?" قُلْ مَن يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاء وَالأَرْضِ أَمَّن يَمْلِكُ السَّمْعَ والأَبْصَارَ وَمَن يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيَّتَ مِنَ الْحَيِّ وَمَن يُدَبِّرُ الأَمْرَ فَسَيَقُولُونَ اللّهُ فَقُلْ أَفَلاَ تَتَّقُونَ
32 Аят
И ву Дела – шун хьакъ-бакъ волу Эла. ХIун ду ткъа бакъдолчул тIаьхьа тилар бен? ТIаккха а ма дIадерзош ду шу[25]! فَذَلِكُمُ اللّهُ رَبُّكُمُ الْحَقُّ فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاَلُ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ
33 Аят
Иштта бакъхилира хьан Кхиош-Кхобучун дош песакъ нахана тIехь, уьш тешар болуш бац аьлла долу. كَذَلِكَ حَقَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ عَلَى الَّذِينَ فَسَقُواْ أَنَّهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ
34 Аят
Ахь āла: "Шун накъостех вуй ша кхоллар юьхьанца д1адолош верг‚ тIаккха и карладоккхуш верг?" Āла: "Дала д1адоладо кхоллар‚ тIаккха и карладоккху. Ма талхош ду-кх шу (бакъдолчух)!" قُلْ هَلْ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَبْدَأُ الْخَََلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ قُلِ اللّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ
35 Аят
Āлал: "Шун накъостех вуй ша бакъдолчунна тIе нисбеш верг?" Āла: "Дала нисбо бакъдолчунна тIе". Ткъа ша бакъдолчунна тIе /нах/ нисбеш верг хьакъ вац шена тIаьхьахIотта‚ я ша нис ца беш верг ву, ша /цхьаммо/ нисвахь бен? Ткъа шуна хIун хилла? Аш муха хьукам до?! قُلْ هَلْ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ
36 Аят
Царах дукхахберш моттадаларна а бен тIаьхьахIуьттуш ма бац. Баккъалла а, моттадаларо бакъдолчух хIумма а кIелхьар ца доккху (баккъалла а, мотталуш дерг бакъдолчунна дуьхьал хIумма пайдане ма дац). Баккъалла а, Дела хууш ву цара деш дерг. وَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلاَّ ظَنًّا إَنَّ الظَّنَّ لاَ يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا إِنَّ اللّهَ عَلَيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ
37 Аят
ХIара Къуръан ца хилла кхолладала /тарлуш/ Дела воцчуьнгара‚ делахь а, нийса догIуш ду и шел хьалха хиллачуьнца[26]‚ шен чохь шеко йоццуш Iаламийн Дегара жайна (Мухьаммадан умматана т1едихкина декхарш) билгалдаккхар а ду и. وَمَا كَانَ هَذَا الْقُرْآنُ أَن يُفْتَرَى مِن دُونِ اللّهِ وَلَكِن تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ الْكِتَابِ لاَ رَيْبَ فِيهِ مِن رَّبِّ الْعَالَمِينَ
38 Аят
Я цара олу: "Цо[27] /ша/ кхоьллина и /Къуръан/"? Аш даийтал цунах тера цхьа сурат‚ кхайкха Дела воцчуьнга шайга кхайкхалучуьнга /кхечу г1оьнчашка/[28]‚ шаьш бакълуьйш хиллехь. أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّثْلِهِ وَادْعُواْ مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللّهِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ
39 Аят
Х1аъ, харцдира цара (Маккан керстанаша) и (Къуръан) шаьш и дика довза а кхиале‚ шен таъвил а[29] хIинцале шайга ца кхаьчна долу. Иштта харцдира царал хьалха хиллачара а. Хьажал‚ муха хилла зуламхойн тIаьхье! بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَانظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ
40 Аят
Царах цунах тешаш берш а бу‚ царах цунах ца тешаш берш а бу. Хьан Кхиош-Кхобург дика бевзаш ву хьуна /х1ума/ талхош берш. وَمِنهُم مَّن يُؤْمِنُ بِهِ وَمِنْهُم مَّن لاَّ يُؤْمِنُ بِهِ وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِينَ
41 Аят
Хьо цара харцвахь‚ ахь āла: "Суна сайн Iамал ю‚ шуна шайн Iамал ю. Шу цIена ду ас дечух‚ со цIена ву аш дечух". وَإِن كَذَّبُوكَ فَقُل لِّي عَمَلِي وَلَكُمْ عَمَلُكُمْ أَنتُمْ بَرِيئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَأَنَاْ بَرِيءٌ مِّمَّا تَعْمَلُونَ
42 Аят
Царах хьоьга ладугIуш берш а бу. Ахь хозуьйтур дара къорачарна, цу тIе а уьш хьекъале а ца хилча? وَمِنْهُم مَّن يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ أَفَأَنتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَلَوْ كَانُواْ لاَ يَعْقِلُونَ
43 Аят
Царах хьоьга хьоьжуш верг а ву. Ахь нисбийр бара бIаьрсадоцурш, цу тIе а уьш са гуш а ца хилча? وَمِنهُم مَّن يَنظُرُ إِلَيْكَ أَفَأَنتَ تَهْدِي الْعُمْيَ وَلَوْ كَانُواْ لاَ يُبْصِرُونَ
44 Аят
Баккъалла а, Дала зулам ца до нахана цхьана а хIуманца‚ делахь а, наха шаьш до шайна зуламаш. إ ِنَّ اللّهَ لاَ يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئًا وَلَكِنَّ النَّاسَ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
45 Аят
Цхьана /къемат/ дийнахь Цо уьш гулбийр бу‚ шаьш /дуьненахь/ дийнан цхьана сохьтехь а бен ца 1ийнарш санна‚ вовшашна бевзар бу уьш – тIаккха ийшира шаьш Далла дуьхьалкхетар харцдинарш. Ца хилира уьш нисбелла[30]. وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ كَأَن لَّمْ يَلْبَثُواْ إِلاَّ سَاعَةً مِّنَ النَّهَارِ يَتَعَارَفُونَ بَيْنَهُمْ قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُواْ بِلِقَاء اللّهِ وَمَا كَانُواْ مُهْتَدِينَ
46 Аят
Я Оха гойтур ма ду хьуна Тхаьш царна ваIда ечух цхьадерг (Iазап)‚ я Оха волуьйтур ма ву хьо /царна Iазап дале/. Тхоьга ду[31] церан дIадерзар – цул т1аьхьа Дела теш ма ву цара деш долчунна. وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ
47 Аят
ХIор умматан элча ву. Шайн элча веъча, кхиэл йийр ю царна юккъехь нийсонца‚ царна зулам дийр дац[32]. وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولٌ فَإِذَا جَاء رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُم بِالْقِسْطِ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ
48 Аят
Цара олу: "Маца кхочушхир ю и ваIда, шу бакълуьйш хиллехь?" وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ
49 Аят
Ахь āла: "Ас дола ца до сайна зенна а‚ пайденна а (сан карахь дац сайна зе дар а, пайда бар а), Далла ма луъу бен. ХIор умматна тоьхна хан ю‚ и шайн хан тIекхаьчча – цхьа сахьт тIаьхьабуьсур а бац уьш‚ / цхьа сахьт/ хьалхабевр а бац". قُل لاَّ أَمْلِكُ لِنَفْسِي ضَرًّا وَلاَ نَفْعًا إِلاَّ مَا شَاء اللّهُ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ إِذَا جَاء أَجَلُهُمْ فَلاَ يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلاَ يَسْتَقْدِمُونَ
50 Аят
Āла: "Дийцал аш суна: Цуьнан Iазап шайга буса я дийнахь деъча‚ оцунах хIун сихдан луур дара къинош деш болчарна[33]? قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُهُ بَيَاتًا أَوْ نَهَارًا مَّاذَا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ
51 Аят
ТIаккха иза хIоьттича, тешар дара шу цунах? ХIинций[34]? Шу ма дарий и сихдала лууш /хьалха/." أَثُمَّ إِذَا مَا وَقَعَ آمَنْتُم بِهِ آلآنَ وَقَدْ كُنتُم بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ
52 Аят
ТIаккха эр ду зулам диначаьрга: "Iовша шайна гуттаренан Iазап. Бекхам хир буй шуна ткъа аш карадеш хиллачуьнца а бен?" ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُواْ ذُوقُواْ عَذَابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلاَّ بِمَا كُنتُمْ تَكْسِبُونَ
53 Аят
Хьоьга доьху цара (цунах лаьцна) хаийтар: "Бакъ дуй и[35]?" Ахь āла: "ХIаъ‚ сан Кхиош-кхобучух (дуй боу ас), бакъ ду-кх и! Шуьга дайдалур дац иза". وَيَسْتَنبِئُونَكَ أَحَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَرَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ وَمَا أَنتُمْ بِمُعْجِزِينَ
54 Аят
ХIор зулам динчу синна (адамна) лаьттахь мел дерг шен хилча а – и дIалур дара[36] цо‚ хьулдира цара дохкодовлар, шайна Iазап гича. Царна юккъехь нийсонца кхиэл йина. Царна зулам дийр дац[37]. وَلَوْ أَنَّ لِكُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ مَا فِي الأَرْضِ لاَفْتَدَتْ بِهِ وَأَسَرُّواْ النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُاْ الْعَذَابَ وَقُضِيَ بَيْنَهُم بِالْقِسْطِ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ
55 Аят
Шуна хаийла баккъалла а, стигланашкахь а‚ лаьттахь а мел дерг Делан дуйла! Шуна хаийла Делан ваIда хьакъ-бакъ юйла! Делахь а, царах дукхахболчарна ца хаьа-кх. أَلا إِنَّ لِلّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ أَلاَ إِنَّ وَعْدَ اللّهِ حَقٌّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ
56 Аят
Цо дендолуьйту‚ Цо долуьйту‚ Цунна тIе шу дIадерзор долуш ду. هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
57 Аят
ХIай нах! Шуьга беана шун Кхиош-Кхобучуьнгара хьехам а‚ дегнашкахь долчунна дарба а – муъма нахана нийса некъ а‚ къинхетам а. يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءتْكُم مَّوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَشِفَاء لِّمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ
58 Аят
Āла: "Делан коьмаьршаллица‚ Цуьнан къинхетамца – Цуьнца баккхийбер уьш – иза мелхо а дика ду царна шаьш гулдечул". قُلْ بِفَضْلِ اللّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْيَفْرَحُواْ هُوَ خَيْرٌ مِّمَّا يَجْمَعُونَ
59 Аят
Ахь āла: "Хьовсал шу‚ хIун доссийна Дала шуна (Шен) рицкъанах! Аш цунах хьарам дерг а‚ хьанал дерг а дира". Āла: "Дала пурба делира шуна‚ я шу Далла тIехь харцдерг кхуллуш ду?" قُلْ أَرَأَيْتُم مَّا أَنزَلَ اللّهُ لَكُم مِّن رِّزْقٍ فَجَعَلْتُم مِّنْهُ حَرَامًا وَحَلاَلاً قُلْ آللّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللّهِ تَفْتَرُونَ
60 Аят
ХIун ду техьа Далла тIехь харцдерг кхуллучарна моьттург къематдийнахь[38]? Баккъалла а, Дела къинхетам болуш ву нахана тIехь‚ делахь а, царах дукхахболчара баркалла ца олу. وَمَا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللّهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لاَ يَشْكُرُونَ
61 Аят
Хьо (пайхамар) хир вац цхьана а гIуллакхехь а‚ ахь доьшур дац цунах[39] цхьа а дешар[40] а‚ аш йийр яц цхьа а Iамал а Тхо шайна тIехь тешаш долуш бен‚ шу цу чохь а дуьсуш. Хьан Кхиош-Кхобучух къайладер дац мискъалзаррат[41] (х1ума) лаьттахь а‚ стиглахь а‚ цул жиманиг‚ доккханиг – билгалчу жайнахь[42] долуш бен. وَمَا تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِن قُرْآنٍ وَلاَ تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلاَّ كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ وَمَا يَعْزُبُ عَن رَّبِّكَ مِن مِّثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الأَرْضِ وَلاَ فِي السَّمَاء وَلاَ أَصْغَرَ مِن ذَلِكَ وَلا أَكْبَرَ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ
62 Аят
Тидаме эца! Баккъалла а, Делан доттагIий[43] –кхерам а хир ма бац царна /эхартахь Делан 1азапах/‚ уьш сингаттаме а хир ма бац /шайх д1атиллачу дуьненан хьолах/. أَلا إِنَّ أَوْلِيَاء اللّهِ لاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ
63 Аят
Уьш бу ийман диллинарш‚ /Делах/ кхоьруш хилларш (Цо бохург деш, ма де бохург ца деш) – الَّذِينَ آمَنُواْ وَكَانُواْ يَتَّقُونَ
64 Аят
Царна кхаъ бу дуьненан дахарехь а‚ эхартахь а. Делан дешнашна хийцадалар дац. Иза – сийлахь-боккха толам бу. لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَياةِ الدُّنْيَا وَفِي الآخِرَةِ لاَ تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
65 Аят
Церан /керстаналлин/ дашо сингаттаме ма войла хьо, – баккъалла а, ерриге сийлахьалла Делан ю. И хезаш верг а ву‚ хууш верг а ву. وَلاَ يَحْزُنكَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلّهِ جَمِيعًا هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
66 Аят
Тидаме эца! Баккъалла а, Делан бу стигланашкахь а‚ лаьттахь а берш. Стенна тIаьхьахIуьттуш бу Дела воцчу /кхечу/ накъосташка кхойкхуш берш? Уьш тIаьхьахIуьттуш ма бац деккъа моттадаларна бен‚ уьш ма бац харцлуьйш а бен. أَلا إِنَّ لِلّهِ مَن فِي السَّمَاوَات وَمَن فِي الأَرْضِ وَمَا يَتَّبِعُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ شُرَكَاء إِن يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلاَّ يَخْرُصُونَ
67 Аят
И ву шуна буьйса йинарг, цу чохь шуьга сада1ийта‚ де а /динарг/, цу чохь /шуна хIуманаш/ ган. Баккъалла а, цу чохь делилаш ду хезаш долчу къомана. هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُواْ فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَسْمَعُونَ
68 Аят
Цара элира: "Дала доьзалхо лаьцна (вина)". Вочух цIена ву Иза! И хьал долуш верг ву. Цуьнан ду стигланашкахь а‚ лаьттахь мел дерг. Цуьнца (цу хьокъехь) цхьа а делил дац шун! Далла тIехь шайна цахуург дуьйцу аш? قَالُواْ اتَّخَذَ اللّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ هُوَ الْغَنِيُّ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَات وَمَا فِي الأَرْضِ إِنْ عِندَكُم مِّن سُلْطَانٍ بِهَذَا أَتقُولُونَ عَلَى اللّهِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ
69 Аят
Ахь āла /хIай Мухьаммад/: "Баккъалла а, Далла тIехь харцдерг кхуллуш берш баккхийбийр бац". قُلْ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللّهِ الْكَذِبَ لاَ يُفْلِحُونَ
70 Аят
Дуьненан (цхьа к1еззиг) марзо ю /цара пайда оьцуш ерг/‚ тIаккха церан дIадерзар Тхуна тIе ду‚ тIаккха Оха Iовшуьйтур ду цаьрга чIогIа Iазап уьш ца тешаш хиларна. مَتَاعٌ فِي الدُّنْيَا ثُمَّ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ نُذِيقُهُمُ الْعَذَابَ الشَّدِيدَ بِمَا كَانُواْ يَكْفُرُونَ
71 Аят
Дийца царна Нухьан хабар‚ цо шен къоме ма элира: "ХIай сан къам! Нагахь санна шуна хала хиллехь сан /шуьца/ Iар а‚ ас Делан аяташ хьехадар а – со Далла тIетевжина. Вовшахтоха шайн гIуллакх а, шайн накъостий а‚ цул тIаьхьа шун гIуллакх шуна ма хуьлийла сингаттаме[44]. ТIаккха суна шайн кхиэл е‚ хан т1аьхьа ма татталаш (и ца еш). وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ إِن كَانَ كَبُرَ عَلَيْكُم مَّقَامِي وَتَذْكِيرِي بِآيَاتِ اللّهِ فَعَلَى اللّهِ تَوَكَّلْتُ فَأَجْمِعُواْ أَمْرَكُمْ وَشُرَكَاءكُمْ ثُمَّ لاَ يَكُنْ أَمْرُكُمْ عَلَيْكُمْ غُمَّةً ثُمَّ اقْضُواْ إِلَيَّ وَلاَ تُنظِرُونِ
72 Аят
Шу дIадерзахь /сох/ – ас шуьга цхьа а мах ца бехна‚ сан мах Делехь бен бац. Суна омра дина бусалбанех[45] цхьаъ хила"‚ аьлла. فَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَمَا سَأَلْتُكُم مِّنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى اللّهِ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ
73 Аят
Цара и харцвира‚ тIаккха Оха иза а‚ цуьнца берш а кIелхьарбехира кеманна чохь‚ Оха хилийтира царах тIаьхье‚ Тхешан аяташ харцдинарш хина бухабахийтира Оха. Хьажал‚ муха хилла шайна /элчанаша/ кхерам тосучеран тIаьхье! فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَمَن مَّعَهُ فِي الْفُلْكِ وَجَعَلْنَاهُمْ خَلاَئِفَ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُواْ بِآيَاتِنَا فَانظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنذَرِينَ
74 Аят
ТIаккха цул тIаьхьа Оха бахийтира элчанаш шайн къаьмнашка‚ уьш баьхкира царна тIе билгалонашца – уьш (элчанаш шайна т1ебаьхкинарш) ца хилира (х1инца а) тешар болуш шаьш хьалха харцдинчух. Иштта мухIар тоьхна Оха /Делан/ дозанех бевлачеран дегнашна. ثُمَّ بَعَثْنَا مِن بَعْدِهِ رُسُلاً إِلَى قَوْمِهِمْ فَجَآؤُوهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانُواْ لِيُؤْمِنُواْ بِمَا كَذَّبُواْ بِهِ مِن قَبْلُ كَذَلِكَ نَطْبَعُ عَلَى قُلوبِ الْمُعْتَدِينَ
75 Аят
ТIаккха царал тIаьхьа Муса а‚ ХIарун а вахийтира Оха ФирIавнна а‚ цуьнан элашна а тIе Тхешан аяташца – цара куралла йира‚ уьш хилира къинош деш долу къам. ثُمَّ بَعَثْنَا مِن بَعْدِهِم مُّوسَى وَهَارُونَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ بِآيَاتِنَا فَاسْتَكْبَرُواْ وَكَانُواْ قَوْمًا مُّجْرِمِينَ
76 Аят
Тхоьгара бакъдерг шайга деъча‚ цара элира: "Баккъалла а, хIара билггала бозбуунчалла ма ду". فَلَمَّا جَاءهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِندِنَا قَالُواْ إِنَّ هَذَا لَسِحْرٌ مُّبِينٌ
77 Аят
Мусас элира: "Бакъдолчунна, и шайга деъча, /иштта/ олу аш? Бозбуунчалла ду хIара? Бозбуунчаш баккхийбийр ма бац". قَالَ مُوسَى أَتقُولُونَ لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءكُمْ أَسِحْرٌ هَذَا وَلاَ يُفْلِحُ السَّاحِرُونَ
78 Аят
Цара элира: "Хьо веана тхуна тхешан дай шена тIехь тхуна карийначух тхо дIадерзо /деккъа/ шу- шинна[46] хилийтархьама лаьттахь[47] сийлалла? Тхо шушиннах а тешаш ма дац". قَالُواْ أَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمَّا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءنَا وَتَكُونَ لَكُمَا الْكِبْرِيَاءُ فِي الأَرْضِ وَمَا نَحْنُ لَكُمَا بِمُؤْمِنِينَ
79 Аят
ФирIавна элира: "Суна тIе валаве хIора говза мел волу бозбуунча". وَقَالَ فِرْعَوْنُ ائْتُونِي بِكُلِّ سَاحِرٍ عَلِيمٍ
80 Аят
Бозбуунчаш баьхкича, Мусас цаьрга элира: "Кхосса шаьш кхуссуш ерг". فَلَمَّا جَاءَ السَّحَرَةُ قَالَ لَهُم مُّوسَى أَلْقُواْ مَا أَنتُم مُّلْقُونَ
81 Аят
Цара кхоьссича‚ Мусас элира: "Аш шайца деана дерг бозбуунчалла ду. Баккъалла а, Дала дойур ду иза. Баккъалла а, Дала ца тойо /х1ума/ талхош болчеран Iамал. فَلَمَّا أَلْقَواْ قَالَ مُوسَى مَا جِئْتُم بِهِ السِّحْرُ إِنَّ اللّهَ سَيُبْطِلُهُ إِنَّ اللّهَ لاَ يُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِينَ
82 Аят
Бакъдерг бакъхуьлуьйту Дала Шен дешнашца‚ къинош дечарна и мел ца дезахь а". وَيُحِقُّ اللّهُ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ
83 Аят
Мусах ца тийшира цуьнан къомах цхьа зуьррет[48] бен, ФирIавна а‚ цуьнан элаша а шаьш питане лацарх[49] кхерарна. Баккъалла а, ФирIавн лакхаваьлла лаьттахь /зуламаш деш/. Баккъалла а, и /Делан ниIматах/ кхоам цабечарах ву. فَمَا آمَنَ لِمُوسَى إِلاَّ ذُرِّيَّةٌ مِّن قَوْمِهِ عَلَى خَوْفٍ مِّن فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِمْ أَن يَفْتِنَهُمْ وَإِنَّ فِرْعَوْنَ لَعَالٍ فِي الأَرْضِ وَإِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفِينَ
84 Аят
Мусас элира: "ХIай сан къам‚ шу хиллехь Делах тешна – Цунна тIетовжа‚ шаьш (Цунна) муьтIахь дерш делахь". وَقَالَ مُوسَى يَا قَوْمِ إِن كُنتُمْ آمَنتُم بِاللّهِ فَعَلَيْهِ تَوَكَّلُواْ إِن كُنتُم مُّسْلِمِينَ
85 Аят
ТIаккха цара элира: "Далла тIетевжина тхо. Веза волу Тхо Кхиош-Кхобург‚ тхо ма хилийталахь зуламе къомана питана[50]. فَقَالُواْ عَلَى اللّهِ تَوَكَّلْنَا رَبَّنَا لاَ تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِّلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
86 Аят
КIелхьардахалахь тхо Хьайн къинхетамца керста къомах". وَنَجِّنَا بِرَحْمَتِكَ مِنَ الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
87 Аят
Мусага а‚ цуьнан веше (ХIаруне) а Оха хаийтира ваьхьица[51] ашшиммо а шаьшшиннан къомана Мисрахь х1усамаш а лаца, шайн х1усамех къилба а хилийта[52]‚ ламаз а хIоттаде‚ кхаъ а баккха муъма нахе‚ аьлла. وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى وَأَخِيهِ أَن تَبَوَّءَا لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتًا وَاجْعَلُواْ بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَأَقِيمُواْ الصَّلاَةَ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ
88 Аят
Мусас элира: "Веза волу тхо Кхиош-Кхобург‚ ФирIавнна а‚ цуьнан элашна а дуьненан дахарехь хазалла а‚ бахам а белла Ахь, тхан Кхиош-Кхобург, уьш тилабалийтархьама Хьайн некъах. Веза волу тхо Кхиош-Кхобург‚ байа церан бахам а‚ къиза де церан дегнаш а - уьш тешар болуш бац шайна лазош долу Iазап ца гича". وَقَالَ مُوسَى رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلأهُ زِينَةً وَأَمْوَالاً فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّواْ عَن سَبِيلِكَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلاَ يُؤْمِنُواْ حَتَّى يَرَوُاْ الْعَذَابَ الأَلِيمَ
89 Аят
Цо (Дала) элира: "Шушиннан[53] доIина жоп делла‚ нийса хила шушиъ‚ тIаьхьа ма хIитталаш ца хууш болчеран новкъа". قَالَ قَدْ أُجِيبَت دَّعْوَتُكُمَا فَاسْتَقِيمَا وَلاَ تَتَّبِعَآنِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ
90 Аят
Оха хIорда дехьа бехира Исраилан кIентий. Царна тIаьхьа бевлира ФирIавн а‚ цуьнан бIо а хьогIаций‚ мостагIаллиций. /ХIорда/ бухавахар шена т1екхиъча‚ цо (ФирIавна ша хьорда буха воьдуш) элира: "Со тийши кхин Дела цахиларх, Шех Исраилан кIентий тешнарг бен‚ со муьтIахь болчарах (бусалба нахах) ву-кх". وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُ بَغْيًا وَعَدْوًا حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ قَالَ آمَنتُ أَنَّهُ لا إِلِهَ إِلاَّ الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُو إِسْرَائِيلَ وَأَنَاْ مِنَ الْمُسْلِمِينَ
91 Аят
ХIинций? Хьалха-м Iесалла ма йира ахь‚ хьо ма хилира /нах Делан динах/ талхочарах. آلآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ
92 Аят
Тахана Оха кIелхьарвоккхур ву хьо хьайн дегIаца[54] хьол тIаьхьа богIучарна делил хилийтархьама. Баккъалла а, нахах дукхаберш Тхан аятех гIопал ма бу[55]. فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ آيَةً وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ عَنْ آيَاتِنَا لَغَافِلُونَ
93 Аят
Оха охьаховшийра Исраилан кIентий /бāха/ тоьлаш йолччу меттиге[56]‚ цIенчух рицкъ а делира царна‚ /дин бахьанехь/ хилпало ца йуьйжира царна юкъа шайга Iилма кхаччалц[57]. Баккъалла а, хьан Кхиош-Кхобучо кхиэл йийр ю царна юккъехь къематдийнахь уьш шеца хилпало еш хиллачохь. وَلَقَدْ بَوَّأْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ مُبَوَّأَ صِدْقٍ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ فَمَا اخْتَلَفُواْ حَتَّى جَاءهُمُ الْعِلْمُ إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُواْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
94 Аят
Хьуо шеко йолуш хилахь Оха хьайга доссийначух‚ ахь хаттал хьайл хьалха жайна доьшуш болчаьрга[58]. Хьоьга деана хьан Кхиош-Кхобучуьнгара бакъдерг‚ хьо хиланне а ма хилалахь шеко ечарах. فَإِن كُنتَ فِي شَكٍّ مِّمَّا أَنزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَؤُونَ الْكِتَابَ مِن قَبْلِكَ لَقَدْ جَاءكَ الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلاَ تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ
95 Аят
Хьо хиланне а ма хилалахь Делан аяташ харцдеш болчарах – тIаккха хьо хир ву эшначарах[59]. وَلاَ تَكُونَنَّ مِنَ الَّذِينَ كَذَّبُواْ بِآيَاتِ اللّهِ فَتَكُونَ مِنَ الْخَاسِرِينَ
96 Аят
Баккъалла а, шайна тIехь хьан Кхиош-Кхобучун дош[60] бакъ хилларш тешар бац إِنَّ الَّذِينَ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ كَلِمَتُ رَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ
97 Аят
Шайга массо а делил деъча а‚ шайна лазош долу Iазап галлац. وَلَوْ جَاءتْهُمْ كُلُّ آيَةٍ حَتَّى يَرَوُاْ الْعَذَابَ الأَلِيمَ
98 Аят
/Оха хIаллакйинчу яртех/ цхьа а юрт хиллий шена /Iазап гиначул тIаьхьа/ ийман диллича – цу иймано шен пайда бина, деккъа Юнусан /юьртан/ къам бен? Оха д1аайдира царах дуьненан дахарехь сийсазаллин Iазап‚ бахам белира царна цхьана ханна[61]. فَلَوْلاَ كَانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَهَا إِيمَانُهَا إِلاَّ قَوْمَ يُونُسَ لَمَّآ آمَنُواْ كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الخِزْيِ فِي الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ
99 Аят
Хьан Кхиош-Кхобучунна лиънехьара, ийман диллина хир дара массо а лаьттахь мел волчо. Ткъа хьоьга ийман диллийталур дарий нахе /царна ца луушехь/? وَلَوْ شَاء رَبُّكَ لآمَنَ مَن فِي الأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُواْ مُؤْمِنِينَ
100 Аят
Ца хилла синна (адамна) ийман диллар Делан пурбанца а бен. Ойла ца еш болчарна рижс (та1зар) хуьлуьйту Цо. وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَن تُؤْمِنَ إِلاَّ بِإِذْنِ اللّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لاَ يَعْقِلُونَ
101 Аят
Ахь āла /цу хьайга Дела цхьаъ хиларан делилаш гайта бохучу мушрикашка/: "Хьовсал! ХIун ду стигланашкахь а‚ лаьттахь а?/мел дукха Дела цхьаъ хиларан делилаш ду цигахь – малх, бутт...!/ Хьалхадоккхур ма дац /Iазапах/ аяташа а‚ кхерамаш туьйсучара а[62] тешаш доцу къам". قُلِ انظُرُواْ مَاذَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا تُغْنِي الآيَاتُ وَالنُّذُرُ عَن قَوْمٍ لاَّ يُؤْمِنُونَ
102 Аят
Уьш хьовсур буй шайл хьалха баханчеран деношка санна а бен? Ахь āла: "Хьовса‚ со а шуьца цхьана хьовсучарах ву". فَهَلْ يَنتَظِرُونَ إِلاَّ مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْاْ مِن قَبْلِهِمْ قُلْ فَانتَظِرُواْ إِنِّي مَعَكُم مِّنَ الْمُنتَظِرِينَ
103 Аят
ТIаккха Оха кIелхьарбохур бу Тхайн элчанаш а‚ ийман диллинарш а. Иштта хьакъ[63] хилла Тхуна: Оха кIелхьарбохур бу муъманах. ثُمَّ نُنَجِّي رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُواْ كَذَلِكَ حَقًّا عَلَيْنَا نُنجِ الْمُؤْمِنِينَ
104 Аят
Ахь āла /хIай Мухьаммад/: "ХIай нах! Шу хиллехь шеконехь сан динах‚ ас Iибадат дийр дац Дела воцчу аш Iибадат дечарна‚ делахь а, ас Iибадат дийр ду Далла‚ шу а долуьйтуш волчу. Суна омра дина со муъманахах хила‚ аьлла. قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِن كُنتُمْ فِي شَكٍّ مِّن دِينِي فَلاَ أَعْبُدُ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللّهِ وَلَكِنْ أَعْبُدُ اللّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
105 Аят
Хьайн юьхь хIоттае динна тIе догцIена‚ хьо хиланне а ма хилалахь мушрикех‚ аьлла. وَأَنْ أَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا وَلاَ تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
106 Аят
Ахь ма кхайкхалахь[64] Дела воцчу хьайна пайда а‚ зен а ца дечуьнга‚ ахь и дахь – тIаккха, баккъалла, хьо хир ма ву зуламхойх"‚ аьлла. وَلاَ تَدْعُ مِن دُونِ اللّهِ مَا لاَ يَنفَعُكَ وَلاَ يَضُرُّكَ فَإِن فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذًا مِّنَ الظَّالِمِينَ
107 Аят
Дала зенаца хьо схьалацахь – и д1айдендерг вац хьуна И ша воцург. Хьуна диканиг Цунна лаахь – Цуьнан къинхетам бухатухург вац хьуна. И кхачадо Цо Шен лех Шена луучунна. И гечдеш верг а ву а‚ къинхетаме верг а ву. وَإِن يَمْسَسْكَ اللّهُ بِضُرٍّ فَلاَ كَاشِفَ لَهُ إِلاَّ هُوَ وَإِن يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلاَ رَآدَّ لِفَضْلِهِ يُصَيبُ بِهِ مَن يَشَاء مِنْ عِبَادِهِ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
108 Аят
Ахь āла: "ХIай нах! Шуьга деана бакъдерг шун Кхиош-Кхобучуьнгара: нисвелларг – шена нисвелла ву‚ тилавелларг – шена тилавелла ву. Со шуна тIехь векал а вац". قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءكُمُ الْحَقُّ مِن رَّبِّكُمْ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَمَا أَنَاْ عَلَيْكُم بِوَكِيلٍ
109. Хьайга ваьхьица хаийтинчунна тIаьхьахIотта хьо‚ собар де Дала хьукам даллац. И – хьукам /нийса/ дечарах диканиг ву. وَاتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ وَاصْبِرْ حَتَّىَ يَحْكُمَ اللّهُ وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ
[1]Далла Шена дика хаьа цуьнца Шена луург.
[2]Хьикмате – 1аьрбашха: حكيم хьаким. Хьекъалаллин. Шена чохь хьекъалалла а, нийса хьукамаш а долу жайна – Къуръан.
[3]Хьажа "ТIахIа" суратан 5 аят.
[4]Беттан фазаш: ах бутт‚ буьззина бутт, и. дI. кх.
[5]Г1опал – 1арбашха: غافل г1афил. Терго ца еш, тидам боцуш.
[6]Шайна дуьне лоьхуш.
[7]Шена т1ера бала д1абаккха бохуш Деле ша до1анаш ца дича санна. Аятан маь1на ду: адамна шена т1е цхьа хало еъча, Дела дагавог1у, Цуьнга до1анаш до, ткъа оцу халонах Дала ша хьалхадаьккхича, цо Дела вицво. Кхузахь Дала буьйцурш керстанаш а, песакъаш а бу. Ткъа баккъал бусалба наха гуттар Дела хьехаво, ни1маташкахь –Далла шукур до (баркалла олу), баланашкахь собар до, баланех хьалхабевлича – хастам барца Деле хьастало.
[8]Делаца накъост лоцучарна.
[9]Т1аьхье – лаьттахь бухабуьсурш, аьлча а шу дитира Оха лаьтта т1ехь даха.
[10]Дешар – кхузахь а‚ кхечахь а: Къуръан‚ Iарбашха: قرءان дешар.
[11]Соьга шуна Iамадойтур ма дацара и Къуръан.
[12]Соьгара хIума ма ца хезира шуна цу ехачу заманахь.
[13]Дош – кхузахь: къематде т1екхаччалц дуьненахь бекхам ца беш дуьтур ду Ша Шен халкъ, аьлла болу Делан сацам.
[14]Хилпало – цхьаьнацадар‚ барт цахилар.
[15]Делил – (Къуръан чохь – أية аят)‚ цхьа тамаше дерг‚ муIжизат. "МуIжизат делахьара цу пайхамарехь‚ тIаккха тешар дара шаьш"‚– олура керстанаша.
[16]Х1ара аят доьссина Маккан керстанашкахь. Дала царна ворх1 шарахь йокъа х1оттийра. Уьш гергабара х1аллакхила. Цара элчане ﷺ дийхира Деле дог1а дехахьара, аьлла, шаьш ийман дуьллур дара. Т1аккха дог1а дилхича, шаьш цу балех к1елхьарбевлча, уьш юха а шайн керстаналлина т1е д1абирзира.
[17]Маликаша.
[18]Кеманна.
[19]Уьш х1аллакбан Оха йина Тхан кхиэл т1екхуьу царах.
[20]Ялсамане.
[21]Аш делий бу бохуш лаьцна хилла болчу.
[22]Шаьш деланаш бу, бохуш, наха лаьцна хилла болу.
[23]Цара Делаца луьйцуш хилла накъостий.
[24]Дала делла долчу х1оъах кхуллу са долу к1орни, са долчу к1орнига са доцу х1оъа дойту. Иштта делла долчу х1ух кхуллу са долу адам, са долчу адамах схьадоккху делла долу х1у.
[25]Бакъдолчух – ийманах‚ гергагIо керстаналлина.
[26]Тавратца, Забурца‚ Инжилца.
[27]Мухьаммада.
[28]Шайна цу тIехь гIо дан.
[29]Дастар‚ комментарий.
[30]Делан нийсачу новкъа.
[31]Муьлххачу хьолехь.
[32]Кхиэл нийса цаярца.
[33]Ма доккха ду-кх и цара сихдан г1ертарг (1азап)!
[34]Тийши шу цу Iазапах я Делах.
[35]Делан Iазап.
[36]Iазапах кIелхьардовлархьама.
[37]Доцу къинош тIедетташ.
[38]Царна моьтту-те, Дала шайна гечдийр ду, 1азап дийр а дац къематдийнахь, шаьш дуьненахь долуш Далла т1ехь харцдерг кхолларна?
[39]Делан жайнах.
[40]Iарбашха قرءان – Къуръан.
[41]Мискъалазаррат- 1арбашха: مثقال ذرّة – цхьа жима х1ума.
[42]Лавхь махьфуз.
[43]ДоттагIий – Iарбашха: أولياء "Авлияъ" (цхьаллин терахь – ولى "вали") – чIогIа Делах кхоьруш волу бусалба стаг. Хьадисехь ду: "Делан леш бу, пайхамараш бац уьш, гIазотехь белларш а бац, амма пайхамарш а, гIазотехь белларш а шайх хьоьгуш хир болу". "Муьлш бу уьш?" – хаьттира элчане. Цо жоп делира: "Гергарлонан а, хьолан а дуьхьа а доцуш Делан дуьхьа вовший безаш берш бу. Царна кхерам а хир бац, уьш сингаттаме а хир бац. Царна кхаъ бу дуьненахь – хаза г1енаш гарца, эхартахь – шайна ялсамане хиларца. Царна кхерам хир бац жоьжахатин ц1арах, уьш сингаттаме хир бац дуьненахь шайна цахиллачух". Церан сибат деш, тафсиран жайнашкахь дийцина, цаьрга хьаьжча, Дела дагавог1ур ву, церан яххьаш нуьре хир ю аьлла.
[44]Хьулделла хир дац. Аш суна кечйина мекарло гучуер ю.
[45]Далла муьтIахь верг. Бусалба 1аьрбийн маттахь (مسلم) Далла муьт1ахь верг ду
[46]Мусана а‚ ХIарунна а.
[47]Мисрахь.
[48]Бозбуунчаш шаьш а‚ ФирIавнан зуда а‚ цхьацца бераш а.
[49]Питане лацар – кхузахь: бохам бар, зулам дар.
[50]Уьш тхол ма толийталахь  тIаккха царна моьттур ду шаьш бакъонна тIехь ду‚ тхуна зуламаш дийр ду цара.
[51]Ваьхьий – 1аьрбашха: وحي – Дала стагана цхьа хаам я ойла даг чу тасар. Дала Джабраил маликехула Мухьаммад пайхамаре доссийна хиллачу Къуръанан аятех а ваьхьий олу.
[52]Дала омра дира Мусага а, цуьнан веше Х1аруне а Мисрахь ийман диллина хиллачу нахана /ламаз дан а, Далла кхин 1ибадат дан а/ ц1енош лаца аьлла. Царах, шайна кхерам хилча, ламаз дан меттиг хилийта. Ибн-1аббаса элира: «Уьш гучахь ламазаш дан кхийрира, т1аккха царна омра дира ламазаш шайн х1усамашкахь де»,- аьлла. «Шайн х1усамаш къилбехьа ерзае»,- аьлла а гочдина и аят цхьацца йолчу меттигашкахь.
[53]Муса а‚ ХIарун а.
[54]Тахана х1орда чуьра аравоккхур ву хьо хьайн дег1аца, шена чохь са а доцуш. Кхузахь буьйцу х1орд бу Ц1ечу х1орда а Лаьттаюккъерчу х1орда а юккъехь йолу Суэц айма (1ам). Ибн-1аббаса аьлла, цхьаболу Исраилан к1ентий (жуьгтий) шеконехь бара Фир1авн веллий ца хууш. Цундела Дала цуьнан дег1 хине аракхоссийтира царна гайтархьама. Мухха делахь а, Дала Фир1авнан дег1 хине аракхоссийтира нахе хиллачух ойла яйтархьама.
[55]Аяташ тергал ца до цара.
[56]Шам а‚ Миср а.
[57]1илма кхаччалц – динан г1уллакхашкахь цхьа барт хилла Исраилан к1ентий Дала Мусага Таврат доссадаллалц – т1аккха бекъабелира уьш, цуьнан хьукамаш цхьаболчара кхочушдеш, вукхара ца деш. Ат1-Т1абарий тафсира чохь: Мухьаммад-пайхамар валлалц и вог1ург хиларх а, цуьнан сибатех а тешна хилла Исраилан к1ентий. Т1аккха и веъначул т1аьхьа бекъабелира-цхьаболчара бакъвеш, дукхахболчара харцвеш.
[58]Жуьгташка‚ хьол хьалха Таврат доьшуш хилла болчу.
[59]Байзавичо аьлла и аяташ Делах цатешачарийн лаамаш хедорна лерина ду. Аль-Къурт1убийс аьлла: хабар пайхамаре ду, ткъа цуьнца 1алашо ерш кхиберш бу.
[60]Делах цатешначарна жоьжахати хир ю‚ аьлла.
[61]Массара ийман диллича бен, Дала Iазапах кIелхьарбохуш ца хилла нах‚ цхьа Юнусан къам доцург: царах ийман диллира еккъа цхьана Юнусан Нинави юрто, Дала и къам дерриге а кIелхьардаьккхира цхьана ханна.
[62]Делан элчанаша.
[63]Хьакъ хилла Тхуна – Тхуна т1ехь ду.
[64]Ахь ма кхайкхалахь…- Ахь 1ибадат ма делахь…1аьрбийн дош دعاء кхайкхар кхузахь а, кхечухьа а 1ибадат дар бохучун маь1нехь ду.