27. Сурат АН-НАМЛ

Зингаташ
(Маккахь доьссина‚ дерриге а 93 аят)
Ша сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу Делан цIарца


1 Аят
ТIа-сūн[1]. ХIорш ду Къуръанан – билгалчу жайнин[2] аяташ. طس تِلْكَ آيَاتُ الْقُرْآنِ وَكِتَابٍ مُّبِينٍ
2 Аят
Шаьш нийса некъ а‚ муъма нахана кхаъ а хилла болу. هُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ
3 Аят
Уьш бу шаьш ламаз а хIоттадеш‚ закат а луш‚ эхартах а шаьш /ч1ог1а/ тешаш берш. الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُم بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ
4 Аят
Баккъалла а, эхартах ца тешаш берш – Оха хазйина царна шайн Iамалш, т1аккха уьш /шайн тилар чохь/ дIасауьйдуш бу. إِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ زَيَّنَّا لَهُمْ أَعْمَالَهُمْ فَهُمْ يَعْمَهُونَ
5 Аят
Уьш бу шайн /дуьненахь – байарца, йийсаре лийцарца/ чIогIа Iазап хир дерш, эхартахь уьш хир бу вуно тIех эшнарш. أُوْلَئِكَ الَّذِينَ لَهُمْ سُوءُ الْعَذَابِ وَهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ
6 Аят
Баккъалла а, /хIай Мухьаммад/ хьуна /нуьцкъала а/ дуьйцуш ду Къуръан Ша хьукаме[3] а‚ хууш а волчунгура. وَإِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِن لَّدُنْ حَكِيمٍ عَلِيمٍ
7 Аят
Мусас ма элира шен доьзале[4]: "Суна хааели-кх цIе‚ со шуна тIевогIур ву цунах цхьа хабар дахьаш[5]‚ я ас шуна бахьар бу цхьа догуш долу хаьштиг – шу дохдала мегара-кх". إِذْ قَالَ مُوسَى لِأَهْلِهِ إِنِّي آنَسْتُ نَارًا سَآتِيكُم مِّنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ آتِيكُم بِشِهَابٍ قَبَسٍ لَّعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ
8 Аят
Иза цига веъча‚ цуьнга кхайкхира: "Декъала хили цIергахь верг а‚ цунна гонахь верг а[6]‚ вонах цIена ву Дела – Iаламийн Да. فَلَمَّا جَاءهَا نُودِيَ أَن بُورِكَ مَن فِي النَّارِ وَمَنْ حَوْلَهَا وَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
9 Аят
ХIай Муса! Баккъалла а, Со веза волу, хьукаме волу Дела ву. يَا مُوسَى إِنَّهُ أَنَا اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
10 Аят
Охьакхосса хьан Iаса". Шена иза (Iаса) гича етталуш, текхарг санна‚ и (Муса) дIаведира‚ юха а ца вирзира. "ХIай Муса! Ма кхера. Ца кхоьру Суна гергахь элчанаш وَأَلْقِ عَصَاكَ فَلَمَّا رَآهَا تَهْتَزُّ كَأَنَّهَا جَانٌّ وَلَّى مُدْبِرًا وَلَمْ يُعَقِّبْ يَا مُوسَى لَا تَخَفْ إِنِّي لَا يَخَافُ لَدَيَّ الْمُرْسَلُونَ
11 Аят
Зулам динарг а бен. ТIаккха цо ша динчу вонан метта диканиг дахь, – тIаккха баккъалла а, Со т1ех гечдийриг а‚ къинхетам бийриг а ву-кх. إِلَّا مَن ظَلَمَ ثُمَّ بَدَّلَ حُسْنًا بَعْدَ سُوءٍ فَإِنِّي غَفُورٌ رَّحِيمٌ
12 Аят
Хьан че долла хьан куьг – ахь схьадоккхур ду иза кIайделла, цхьа а хало а йоцуш‚ ФирIавне а‚ цуьнан къоме а долчу исс /Iаламатий/ чохь /цхьа Iаламат ду иза/. Баккъалла а, уьш хили песакх къам[7]. وَأَدْخِلْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاء مِنْ غَيْرِ سُوءٍ فِي تِسْعِ آيَاتٍ إِلَى فِرْعَوْنَ وَقَوْمِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ
13 Аят
Гучудевлла Тхан аяташ шайга деъча‚ цара элира: "ХIара билгала бозбуунчалла ду!" فَلَمَّا جَاءتْهُمْ آيَاتُنَا مُبْصِرَةً قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُّبِينٌ
14 Аят
Зулам дарца а‚ куралла ярца а керстадира цара уьш‚ шаьш /дагца/ тешнехь а /уьш Делера хиларх/. Хьажал‚ муха хилла пасад х1уманаш (вон мел дерг) лелош болчеран тIаьхье? وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا فَانظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
15 Аят
Оха делира Давуде а‚ Сулеймане а Iилма. Цу шиммо элира: "Хастам бу Далла‚ Ша тхо даздинчу дукха болчу Шен тешаш болчу лешех". وَلَقَدْ آتَيْنَا دَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ عِلْمًا وَقَالَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي فَضَّلَنَا عَلَى كَثِيرٍ مِّنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ
16 Аят
Сулеймана ийцира Давудан ирс‚ цо элира: "ХIай нах! Тхуна Iамийна олхазарийн мотт‚ тхуна делла массо а хIуманах /ниIматаш/. Баккъалла а, иза билгала дозалла ду-кх". وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُودَ وَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ وَأُوتِينَا مِن كُلِّ شَيْءٍ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبِينُ
17 Аят
Гулдира Сулейманна жинех а‚ адамех а‚ олхазарех а долу цуьнан эскар  тIаккха иза (эскар) дийкъира (могIаршкахь). وَحُشِرَ لِسُلَيْمَانَ جُنُودُهُ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ وَالطَّيْرِ فَهُمْ يُوزَعُونَ
18 Аят
Уьш зингатийн боьрана тIе кхаьчча‚ элира /цхьана/ зингато: "ХIай зингаташ! Чудовлалаш шайн баннашна‚ шу хьеша ма хьешахьара Сулеймана а‚ цуьнан эскаро а‚ шайна хаа ца луш". حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى وَادِي النَّمْلِ قَالَتْ نَمْلَةٌ يَا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاكِنَكُمْ لَا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمَانُ وَجُنُودُهُ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ
19 Аят
Иза велакъежира цуьнан /зингатан/ дешах‚ элира: "Сан Дела‚ Ахь суна таро лолахь хам бан Хьан ниIматана‚ Айхьа суна а‚ сан дена - нанна а делла долчу‚ Хьо шена реза волу дика Iамал ян а. Со дIатохалахь Хьан къинхетамца дикачу лешна юкъа". فَتَبَسَّمَ ضَاحِكًا مِّن قَوْلِهَا وَقَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ
20 Аят
Иза волавелира олхазарш лēха‚ тIаккха элира: "Суна хIуттут хIунда ца го‚ я йоцучарах хили иза? وَتَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِيَ لَا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ
21 Аят
Ас Iазап дийр ма ду цунна чIогIа Iазап‚ я ас хьакханне а урс хьокхур ма ду цунна‚ я суна /ша бехке цахиларан/ цхьа билгала делил дахьар ма ду цо". لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَدِيدًا أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ أَوْ لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطَانٍ مُّبِينٍ
22 Аят
Жимма хан ялийтина /еъначу хIуттуто/ элира: "Суна хиира хьуна ца хиънарг‚ ас беана хьуна Сабаъара[8] бакъболу хаам. فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ وَجِئْتُكَ مِن سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ
23 Аят
Баккъалла а, суна карийна /цхьа/ зуда‚ ша царна тIехь паччахьалла деш йолу‚ цунна делла массо а хIуманах (паччахьалла‚ ниIмат‚ беркат‚ хазалла…), цуьнан сийлахь-йоккха Iарш[9] а ю. إِنِّي وَجَدتُّ امْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ وَأُوتِيَتْ مِن كُلِّ شَيْءٍ وَلَهَا عَرْشٌ عَظِيمٌ
24 Аят
Суна карийна иза а‚ цуьнан къам а сужуд деш малхана‚ Дела а витина. Хазйина царна шайтIано шайн Iамалш‚ цо дIатилина уьш /нийсачу/ некъах  уьш нис ца ло (уьш нийсачу новкъа ца х1утту). وَجَدتُّهَا وَقَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِن دُونِ اللَّهِ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ
25 Аят
Цара сужуд хIунда ца до те Далла‚ Ша Iорадоккхуш волчу хьулделларг стигалшкахь а[10]‚ латтахь а[11]‚ Шена хууш волчу аш къайладоккхург а‚ аш дIахьедориг а? أَلَّا يَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي يُخْرِجُ الْخَبْءَ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَيَعْلَمُ مَا تُخْفُونَ وَمَا تُعْلِنُونَ
26 Аят
АллахI (ц1е йолу цхьа) Дела ву‚ кхин дела вац‚ Иза воцург‚ сийлахь-йоккхачу Iаршан[12] Да ву/Иза/". اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
27 Аят
Цо (Сулеймана) элира: "Вай хьовсур ду‚ бакъ лийна-те хьо‚ я хьо хилла-те харцлуьйчарах? قَالَ سَنَنظُرُ أَصَدَقْتَ أَمْ كُنتَ مِنَ الْكَاذِبِينَ
28 Аят
Хьада‚ хIара сан кехат эций дIагIо‚ царна хьалха кхосса иза‚ тIаккха царна юьстахдала‚ хьажа‚ цара хIун юхадерзадо[13]". اذْهَب بِّكِتَابِي هَذَا فَأَلْقِهْ إِلَيْهِمْ ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانظُرْ مَاذَا يَرْجِعُونَ
29 Аят
Цо[14] элира: "ХIай‚ элийн тоба‚ баккъалла а, кхаьчна соьга сийлахь долу кехат. قَالَتْ يَا أَيُّهَا المَلَأُ إِنِّي أُلْقِيَ إِلَيَّ كِتَابٌ كَرِيمٌ
30 Аят
Баккъалла а, иза ду Сулейманера‚ цо /дуьйцу-кх/: "Ша сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу Делан цIарца[15]. إِنَّهُ مِن سُلَيْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
31 Аят
Шу лакхадовла ма гIерта сол‚ суна тIе дуьйла, муьт1ахь а хилий (Дела цхьаъ веш)". أَلَّا تَعْلُوا عَلَيَّ وَأْتُونِي مُسْلِمِينَ
32 Аят
Цо (Билкъисо) элира: "ХIай элийн тоба! Сацам бе суна сан гIуллакха тIехь. Со ца хилла-кх цхьа а г1уллакх хададеш[16]‚ шуца дагайолуш бен". قَالَتْ يَا أَيُّهَا المَلَأُ أَفْتُونِي فِي أَمْرِي مَا كُنتُ قَاطِعَةً أَمْرًا حَتَّى تَشْهَدُونِ
33 Аят
Цара элира: "Вай ницкъ болуш а ду‚ чIогIа хьуьнар долуш а ду‚ ткъа гIуллакх хьоьгахь ду-кх. Хьажахь ткъа‚ хIун омра до ахь -/оха кхочушдийр ду иза/". قَالُوا نَحْنُ أُوْلُوا قُوَّةٍ وَأُولُوا بَأْسٍ شَدِيدٍ وَالْأَمْرُ إِلَيْكِ فَانظُرِي مَاذَا تَأْمُرِينَ
34 Аят
Цо элира: "Баккъалла а, паччахьаша шаьш юьртана чубаьхкича‚ йохайо иза‚ цуьнан охIлах сийлахь берш сийсазбоху цара. Иштта до цара. قَالَتْ إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهَا وَجَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِهَا أَذِلَّةً وَكَذَلِكَ يَفْعَلُونَ
35 Аят
Баккъалла а, ас дохьуьйту царна (СулеймангIарна) совгIат‚ тIаккха хьожур ю‚ стенца юхабоьрзу бахийтинарш". وَإِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِم بِهَدِيَّةٍ فَنَاظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ
36 Аят
Иза (Билкъиса ваийтинарг) Сулейман волчу веъча‚ цо (Сулейманас) элира: "Со даьхница хьоле во аш? Дала суна делларг дика ма ду Цо шуна деллачул а‚ делахь а, шу шайн совгIатах даккхийдеш ду-кх. فَلَمَّا جَاء سُلَيْمَانَ قَالَ أَتُمِدُّونَنِ بِمَالٍ فَمَا آتَانِيَ اللَّهُ خَيْرٌ مِّمَّا آتَاكُم بَلْ أَنتُم بِهَدِيَّتِكُمْ تَفْرَحُونَ
37 Аят
Юхаверза царна тIе‚ тхо догIур ду царна тIе эскарца‚ шеца уьш ларалур боцчу‚ Оха арабохур бу уьш цу чуьра (шайн махкара) сийсаза хилла‚ уьш кIелбуьсур бу". ارْجِعْ إِلَيْهِمْ فَلَنَأْتِيَنَّهُمْ بِجُنُودٍ لَّا قِبَلَ لَهُم بِهَا وَلَنُخْرِجَنَّهُم مِّنْهَا أَذِلَّةً وَهُمْ صَاغِرُونَ
38 Аят
Цо (Сулеймана) элира: "ХIай элийн тоба! Шух муьлха догIур дара суна тIе цуьнан (Билкъисан) Iарш яхьаш‚ уьш суна тIе бахкале, муьт1ахь а хилла?" قَالَ يَا أَيُّهَا المَلَأُ أَيُّكُمْ يَأْتِينِي بِعَرْشِهَا قَبْلَ أَن يَأْتُونِي مُسْلِمِينَ
39 Аят
Жинех уггар /нуьцкъала/ долчу Iифрито элира: "Со догIур ду хьуна тIе цуьнца‚ хьо хьан меттигера хьалагIаттале. Со цу тIехь нуьцкъала а‚ тешаме а ду". قَالَ عِفْريتٌ مِّنَ الْجِنِّ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن تَقُومَ مِن مَّقَامِكَ وَإِنِّي عَلَيْهِ لَقَوِيٌّ أَمِينٌ
40 Аят
Шегахь жайнан Iилма[17] долчо элира: "Со вогIур ву хьуна тIе цуьнца‚ ахь бIаьрганегIар тохале". Шена иза (Билкъисан Iарш) гича‚ шена хьалхахь лаьтташ‚ цо (Сулеймана) элира: "ХIара сан Кхиош-Кхобучун дозаллах ду‚ Цо со зерхьама‚ баркалла олу ас я инкарло йо. Баркалла олучо  цо шен дуьхьа олуш ду‚ инкарло ечо[18]  баккъалла а, сан Кхиош-Кхобург хьал долуш а ву‚ сийлахь а ву". قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ
41 Аят
Цо элира: "Хийцам бе цуьнан Iарша тIехь‚ вай хьовсур‚ евзий цунна иза‚ я хир ю-те иза и ца евзачарах. " قَالَ نَكِّرُوا لَهَا عَرْشَهَا نَنظُرْ أَتَهْتَدِي أَمْ تَكُونُ مِنَ الَّذِينَ لَا يَهْتَدُونَ
42 Аят
Иза (Билкъис) еъча, элира /цуьнга/: "Иштта юй хьан Iарш?" Цо элира: "Иза йолчух тера ю хIара". /Сулеймана элира шена Билкъисехь Iилма дуйла хиъначул тIаьхьа/: "Тхуна Iилма деллера цунчул (Билкъисал) хьалха‚ тхо муьтIахь хилира /Далла/". فَلَمَّا جَاءتْ قِيلَ أَهَكَذَا عَرْشُكِ قَالَتْ كَأَنَّهُ هُوَ وَأُوتِينَا الْعِلْمَ مِن قَبْلِهَا وَكُنَّا مُسْلِمِينَ
43 Аят
Иза (Билкъис) юхатуьйхира /цхьана Далла Iибадат дарах/ цо, Иза а витина, кхечунна Iибадат даро[19]. Баккъалла а, иза ма яра ца тешачу къомах. وَصَدَّهَا مَا كَانَت تَّعْبُدُ مِن دُونِ اللَّهِ إِنَّهَا كَانَتْ مِن قَوْمٍ كَافِرِينَ
44 Аят
Элира цуьнга: "Чоьхьаяла гIалина!" Шена иза (г1ала) гича‚ цунна моттаделира иза алссам хи ду‚ цо шен настарш гучуехира. Цо (Сулеймана) элира: "Баккъалла а, иза гIала ю къегинчу аьнгалех йина". Цо (Билкъисо) элира: "Со Кхиош-Кхобург‚ бакъалла а, ас зулам ма дина сайна[20]. /Х1инца/ муьт1ахь хили со Сулейманаца цхьана /цхьаъ волчу/ Далла  Iаламийн Дена". قِيلَ لَهَا ادْخُلِي الصَّرْحَ فَلَمَّا رَأَتْهُ حَسِبَتْهُ لُجَّةً وَكَشَفَتْ عَن سَاقَيْهَا قَالَ إِنَّهُ صَرْحٌ مُّمَرَّدٌ مِّن قَوَارِيرَ قَالَتْ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي وَأَسْلَمْتُ مَعَ سُلَيْمَانَ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
45 Аят
Оха вахийтира Самудашка церан ваша Салихь‚ Далла Iибадат де‚ аьлла  уьш‚ ши тоба а хилла‚ къийса буьйлабелира. وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ فَإِذَا هُمْ فَرِيقَانِ يَخْتَصِمُونَ
46 Аят
Цо элира: "Х1ай сан къам‚ шу хIунда сихло вониг /дарца/ диканиг /дарал/ хьалха? Гечдар дехахьара аш Деле‚ шух къинхетам бан там бара". قَالَ يَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
47 Аят
Цара элира: "Хьо а‚ хьоьца берш бахьанехь тхуна вон билгалонаш хааелла". Цо элира: "Шун дāкъа (диканиг я вониг) Далла гергахь ду.[21] ХIаъ‚ шу ду-кх питане лоьцуш долу къам". قَالُوا اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِندَ اللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ تُفْتَنُونَ
48 Аят
Цу гIалахь хиллера исс стаг‚ лаьттахь боьханиг даржадеш волу‚ диканиг а ца деш[22]. وَكَانَ فِي الْمَدِينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَلَا يُصْلِحُونَ
49 Аят
Цара элира: "Вовшашна дуйнаш баа Делах‚ вай буьйсана войур ву иза а (Салихь)‚ цуьнан доьзал а‚ тIаккха эр вай цуьнан верасе[23]: "Тхо дацара цуьнан доьзал хIаллакхуьлучахь[24]‚ тхо бакълуьйш ма ду". قَالُوا تَقَاسَمُوا بِاللَّهِ لَنُبَيِّتَنَّهُ وَأَهْلَهُ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِ مَا شَهِدْنَا مَهْلِكَ أَهْلِهِ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ
50 Аят
Мекарло йира цара мекарлонца‚ Оха йира /церан мекарлонна дуьхьал/ мекарло мекарлонца‚ царна ца хаалуш. وَمَكَرُوا مَكْرًا وَمَكَرْنَا مَكْرًا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ
51 Аят
Хьажал‚ муха хилла церан мекарлонан тIаьхье: Оха хІаллакбира уьш а‚ церан къам а  берриге а. فَانظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ مَكْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْنَاهُمْ وَقَوْمَهُمْ أَجْمَعِينَ
52 Аят
ХIорш ду церан цIенош‚ доьхна лаьтташ‚ цара зулам дина хиларна. Баккъалла а, цу чохь делил ду-кх ша хууш долчу къомана. فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ خَاوِيَةً بِمَا ظَلَمُوا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِّقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
53 Аят
Оха кIелхьарбехира ийман диллина хилларш‚ шаьш /Делах/ кхоьруш хилларш. وَأَنجَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ
54 Аят
ЛутI а /вахийтира Оха шен къомана тIе/‚ цо шен къоме ма элира: "Боьханиг леладо ткъа аш шайна гуш долуш? (И боьха хилар). وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ وَأَنتُمْ تُبْصِرُونَ
55 Аят
Шу оьху ткъа божарашна тIе безамца‚ зударий буьтий? ХIаъ‚ шу ду-кх жехIал къам". أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِّن دُونِ النِّسَاء بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ ( الجزء العشرون )
56 Аят
Ца хилира цуьнан къоман дала жоп‚ шаьш āлар бен: "Арабаха ЛутIан доьзал шайн юьртара. Баккъалла а, уьш ма бу цIанбала гIерташ болу нах". فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَن قَالُوا أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ مِّن قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ
57 Аят
Оха кIелхьарваьккхира иза а‚ цуьнан доьзал а‚ цуьнан /цхьа/ зуда йоцург  цуьнан кхоллам /1азапехь/ бухаюьсучарах хилийтира Оха. فَأَنجَيْنَاهُ وَأَهْلَهُ إِلَّا امْرَأَتَهُ قَدَّرْنَاهَا مِنَ الْغَابِرِينَ
58 Аят
Оха доьттира царна тIе догIа  вон хилира шайна кхерам тесначарна догIа. وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِم مَّطَرًا فَسَاء مَطَرُ الْمُنذَرِينَ
59 Аят
Ахь āла /хIай Мухьаммад/: "Хастам бу Далла‚ салам ду Цуьнан лешна‚ Цо хаьржина хиллачарна. И Аллах1-Дела тоьлу‚ я цара /Цуьнца/ лаьцна накъостий тоьлу? قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَامٌ عَلَى عِبَادِهِ الَّذِينَ اصْطَفَى آللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ
60 Аят
Я мила ву Ша стигалш а‚ латта а кхоьллинарг‚ шуна стиглара хи а даийтинарг[25]? Оха кхиийтина цуьнца (догIанца) бошмаш‚ шайца хазалла а йолуш‚ аш ма долуьйтур дацара цуьнца (цу хица) дитт. Кхин дела ву /цу/ АллахIаца цхьана[26]? ХIаъ‚ уьш ду къам‚ ша /Делаца кхиберш/ нисбеш. أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنزَلَ لَكُم مِّنَ السَّمَاء مَاء فَأَنبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَّا كَانَ لَكُمْ أَن تُنبِتُوا شَجَرَهَا أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ
61 Аят
Я мила ву Ша латта хилийтинарг чIагIо хилла‚ юккъехула хин татолаш динарг‚ цу тIехь лаьмнаш динарг‚ шина хIорда юккъехь дуьхьало йинарг? Кхин дела ву АллахIаца цхьаьна? ХIаъ‚ царах дукхахберш ца хууш бу-кх. أَمَّن جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
62 Аят
Я мила ву Ша жоп луш верг шена гIело хиллачунна, цо Шега кхайкхича‚ и зулам дIадоккхуш верг‚ шу хуьлуьйтуш верг лаьттан дай? Кхин дела ву АллахIаца цхьаьна? Ма кIеззиг ойла йо-кх аш. أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاء الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ قَلِيلًا مَّا تَذَكَّرُونَ
63 Аят
Я мила ву Ша шу нисдеш верг аренан а‚ хIордан а боданашкахь‚ Ша мох бохуьйтуш верг, кхаъ хилла /догIа дарна/ Шен къинхетамал хьалха? Кхин дела ву АллахIаца цхьаьна? Лакхавели Дела цара /Шеца/ накъост лацарх. أَمَّن يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَن يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ تَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ
64 Аят
Я мила ву Ша кхоллар долош верг[27]‚ тIаккха иза карладоккхург[28]‚ мила ву шуна рицкъ луш верг стиглара а‚ лаьттара а? Кхин дела ву АллахIаца цхьаьна? Ахь āла: "Даладе шайн делил‚ шаьш хиллехь бакълуьйш". أَمَّن يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَن يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاء وَالْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ
65 Аят
Āла: "Ца хаьа стиглахь волчунна а‚ лаьттахь волчунна а къайлахь дерг, Ша Дела воцчунна". Царна хаалур дац, шаьш маца дендийр ду. قُل لَّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
66 Аят
ТIекхиъний церан хаарш эхартана? ХIаъ‚ уьш шеконехь бу цунах. ХIаъ‚ уьш цунах бIаьрса дайна бу. بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِّنْهَا بَلْ هُم مِّنْهَا عَمِونَ
67 Аят
Элира цатешначара: "Тхох а‚ тхан дайх а латта хилча‚ тхо арадохур долуш ду /кешнашкара/? وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَئِذَا كُنَّا تُرَابًا وَآبَاؤُنَا أَئِنَّا لَمُخْرَجُونَ
68 Аят
ЧIагIо йинера хIокхуьнца тхуна а‚ тхан дайшна а хьалха. Иза-м хьалхалерачеран туьйранаш бен дац". لَقَدْ وُعِدْنَا هَذَا نَحْنُ وَآبَاؤُنَا مِن قَبْلُ إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
69 Аят
Ахь āла: "Д1асалела лаьттахула‚ хьовса‚ муха хилла къинош диначеран тIаьхье". قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ
70 Аят
Ахь са ма гатде царна‚ ма хила халонехь цара ечу мекарлонех. وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُن فِي ضَيْقٍ مِّمَّا يَمْكُرُونَ
71 Аят
Цара олу: "Маца хир ю и ваIда,[29] шу бакълуьйш хиллехь". وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ
72 Аят
Ахь āла: "Шуна т1аьхьадеъна хила тарло цхьацца аш сихдеш дерш". قُلْ عَسَى أَن يَكُونَ رَدِفَ لَكُم بَعْضُ الَّذِي تَسْتَعْجِلُونَ
73 Аят
Баккъалла а, хьо Кхиош-Кхобург дозалла долуш ма ву нахана тIехь‚ делахь а царах дукхахболчара баркалла ца олу-кх. وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ
74 Аят
Баккъалла а, хьан Кхиош-Кхобург Ша хууш ву-кх церан дегнаша хьулдеш дерг а‚ цара дIахьедориг а. وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَعْلَمُ مَا تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَمَا يُعْلِنُونَ
75 Аят
Дац цхьа а къайлаха дерг стиглахь а‚ лаьттахь а билгалчу жайни[30] чохь /яздина/ долуш бен. وَمَا مِنْ غَائِبَةٍ فِي السَّمَاء وَالْأَرْضِ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ
76 Аят
Баккъалла а, хIокху Къуръано дуьйцу Исраилан кIенташна церан шена чохь хилпало йолчух дукхахдерш. إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَقُصُّ عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَكْثَرَ الَّذِي هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
77 Аят
Баккъалла а, иза нийса некъ бу‚ къинхетам а бу муъма нахана. وَإِنَّهُ لَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ
78 Аят
Баккъалла а, хьан Кхиош-Кхобучо кхиэл йийр ю царна юккъехь Шен хьукамца. Иза веза верг а ву‚ хууш верг а ву. إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُم بِحُكْمِهِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ
79 Аят
Хьо тIетовжа Далла. Баккъалла а, хьо билгалчу бакъдолчунна тIехь ма ву. فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّكَ عَلَى الْحَقِّ الْمُبِينِ
80 Аят
Баккъалла а, ахь /хIумма а/ хозуьйтур дац беллачарна‚ ахь кхайкхар хозуьйтур дац къора болчарна, уьш юхабевлла, дIабевдича. إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَى وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاء إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ
81 Аят
Хьо ма вац нисбеш верг бIаьрса доцурш шайн тиларх. Ахь хозуьйтур ду деккъа Тхан аятех тешаш болчарна – тIаккха уьш бу муьт1ахь берш[31]. وَمَا أَنتَ بِهَادِي الْعُمْيِ عَن ضَلَالَتِهِمْ إِن تُسْمِعُ إِلَّا مَن يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ
82 Аят
Царна дош[32] тIедоьжча‚ Оха лаьттан кийрара схьадоккхур ду царна бежана‚ цо цаьрца къамел а деш, баккъалла а, нах Тхан аятех ца тешаш хилла, аьлла. وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِّنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ
83 Аят
/Ахь хьахаде/: оцу дийнахь Оха гулйийр ю хIор умматах Тхан аяташ харцдеш хиллачух тоба  уьш дIаса- нисбийр бу[33]. وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِن كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا مِّمَّن يُكَذِّبُ بِآيَاتِنَا فَهُمْ يُوزَعُونَ
84 Аят
ТIаккха уьш /хьесап дечу меттиге/ баьхкича‚ /Дала/ эр ду: "Аш харцдира Сан аяташ? Шу ма дацара шайгахь /уьш харцдан/ Iилма долуш а‚ хIун Iамал еш хиллера шу?" حَتَّى إِذَا جَاؤُوا قَالَ أَكَذَّبْتُم بِآيَاتِي وَلَمْ تُحِيطُوا بِهَا عِلْمًا أَمَّاذَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
85 Аят
ТIедуьйжира царна тIе /Iазап бакъхиларан/ дош цара шайгара зулам далийтарна[34]‚ уьш бист ца хуьлу[35]. وَوَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِم بِمَا ظَلَمُوا فَهُمْ لَا يَنطِقُونَ
86 Аят
Царна ца го те Оха хилийтина хилар буьйса‚ шена чохь садаIа‚ де а серладаккха[36]. Баккъалла а, цу чохь билгалонаш ма ю тешаш долчу къомана. أَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِيَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
87 Аят
Оцу дийнахь сур локхур ю  кхоьрур ву стигланашкахь мел верг а‚ лаьттахь мел верг а, Далла лиънарг воцург[37]. Массо а Цунна тIе вогIур ву муьт1ахь а хилла. وَيَوْمَ يُنفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَمَن فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَن شَاء اللَّهُ وَكُلٌّ أَتَوْهُ دَاخِرِينَ
88 Аят
Хьуна гур ду лаьмнаш‚ хьуна шаьш Iуьллуш ду моьттуш  амма уьш дIасалелаш хир ду, мархаш санна  Делан кхоллар ду иза‚ Ша массо а хIуманна хьукам динчу. Баккъалла а, Иза аш дийриг дика хууш верг ву-кх. وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ
89 Аят
Дикачуьнца веънарг[38]  цунна цул диканиг /ша деъначух/ хир ду‚ уьш кхерамах оцу дийнахь маьрша хир бу. مَن جَاء بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِّنْهَا وَهُم مِّن فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ
90 Аят
Вочуьнца веънарг[39]  юьхь цIерга ерзийна хир ю цуьнан. Аш еш хиллачу Iамалшца бен бекхам хир буй шуна? وَمَن جَاء بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
91 Аят
Суна омра дина, хIокху /Макка/ гIалин Дена Iибадат де аьлла‚ Ша иза хьарам[40] йина йолчу‚ Цуьнан ду массо а хIума а. Суна омра дина, со муьт1ахь хиллачарах[41] хила аьлла. إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هَذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِي حَرَّمَهَا وَلَهُ كُلُّ شَيْءٍ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ
92 Аят
Къуръан деша аьлла а‚ нисвелларг /цу Къуръана тIе/ иза нислуш ву шена. /Нах ийманах/ тилош болчуьнга ахь āла: "Со кхерам тосучарах ву[42]". وَأَنْ أَتْلُوَ الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمَا أَنَا مِنَ الْمُنذِرِينَ
93 Аят
Ахь āла: "Хастам бу Далла. Цо гойтур ду шуна Шен аяташ  тIаккха шуна уьш девзар ду. Хьан Кхиош-Кхобург ма вац аш дийриг тидаме ца оьцуш". وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ سَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ فَتَعْرِفُونَهَا وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
[1]Оцу элпашца долош ду Дала сурат Къуръанан исбаьхьаллина т1е тидам бахийтархьама а, иштта къамел элпех лаьтташ дуйла хаийтархьама а. Кхоччуш оцунах лаьцнарг хьалха деана.
[2]Билгала жайна – ша массо а х1ума билгалдоккху жайна – Къуръан.
[3]Хьукаме верг – кхузахь иштта далийна Делан сибат الحكيم Аль-хьаким. Цуьнан маь1на ду т1ех хьекъале верг, хьукам нийса деш верг а. Оцунах схьадаьлла масдар حكمة Хьикмат – хьекъалалла.
[4]Ахь хьахаде хьайн къоме‚ хIай Мухьаммад. И дара Муса шен доьзалца Мадйанера Мисра вог1уш. Буьйса 1аьржа яра, уьш некъах тилабелла бара.
[5]Некъах тилабелла хилла уьш.
[6]ЦIергахь верг а‚ цунна гонахь верг а  кхузахь: Делан нурна гергахь волу Муса а‚ цунна гонахь долу маликаш а.
[7]Песакх нах  динехь дукха ледарлонаш йолуьйтурш‚ кхузахь: песакх нах  керста нах.
[8]Сабаъ  х1инца Йемен йолчохь хилла хьалхалера пачхьалкх.
[9]Iарш – кхузахь: паччахь тIехуу гIант (трон).
[10]ДогIа.
[11]Лаьттах схьайолург.
[12]1арш – кхузахь: Делан 1арш. Оцуьнца Шена луург Далла дика хаа.
[13]Хьажа, цара муха жоп ло.
[14]Сабаан паччахьо  зудчо Билкъиса‚ шега кехат ма кхеччинехь.
[15]Сулейманан кехат долалуш хилла иштта:بسم الله الرحمن الرحيم бисмиллах1ир – рахьманир – рахьим. Шеко йоццуш, бисмилла цу суратан аятан дакъа ду.
[16]Сацам беш гIуллакхан.
[17]Бурхиян кIант Асиф‚ Делан къайлах йолу цIе хууш волу. Цуьнан доIина жоп луш хилла.
[18]Инкарло йинчо нисдан хIумма дац.
[19]Ибн Джарира а, цхьа кхечара а иштта даьстина и аят: "Цо (Сулеймана) духатуьйхира и Дела воцучунна Iибадат деш хиллачух".
[20]Хьуна Iибадат деш цахиларна.
[21]Шуна диканиг дар я вониг дар Делехь ду: Шена лаахь, рицкъ лур ду шуна, Шена ца лаахь, лур а дац. Сох доьзна х1умма а дац.
[22]Салихьан г1алахь- Ал - Хьижрахь- нехан коьртехь лоруш хиллачарах исс стаг хилла нахана зуламаш деш. Ибн-1аббаса аьлла, уьш бу эмкална урс хьекхнарш.
[23]ЧIир оьцучуьнга.
[24]Тхуна ца хаьа‚ уьш муха хIаллакхилла‚ хьан байина.
[25]Оцунан а, т1аьхьа дог1учу хеттарийн жоп ду: цхьа Аллах1-Дела ву-кх и массо а х1ума кхоьллинарг а, лелориг а, кхин цхьа а накъост вац-кх Цуьнца.
[26]Цу Аллах1аца цхьаьна – цхьацца тафсирий чохь Аллах1 воцург кхин дела ву /и г1уллакхаш динарг/ аьлла даьстина и аят.
[27]Ненан кийрахь кхуллу Дала бер – цунах адам хуьлу.
[28]Веллачул тIаьхьа.
[29]Аш хир ду бохург  шуьца йина чIагIо.
[30]Лавхь махьфуз.
[31]Муьт1ахь берш  1арбашха: مسلمون муслимуна, бусалба берш‚ Далла муьтIахь берш.
[32]Къематде догIур ду‚ Iазап дийр ду‚ аьлла долу Делан дош бакъ хилча‚ къематде хIотта гергадеъча.
[33]Хьалха хилларш а‚ тIаьхьа хиллачарех дIакхетар бу‚ вовшашна жоьпаш деллачул тIаьхьа дIасабаржор бу.
[34]Делаца накъост лацарна.
[35]Бехказдовла бахьана цахиларна.
[36]Шайн серлонгахь гIуллакхаш дарна.
[37]Джабраил‚ Микаил‚ Исрафил, кхин маликаш а, пайхамарш а, гIазотехь белларш а – царна кхерам хир бац.
[38]Къематдийнахь ЛаилахIа иллаллахIу олуш.
[39]Ширк динарг.
[40]Цу чохь вониг дан хьарам дина ду.
[41]Бусалбанех.
[42]Хьехам бечарах.